Un Zunzun de mi pasado esperantista (debo aclarar que todavía creo que la humanidad debiera aceptar el esperanto como lengua internacional) me escribió desde la Europa nórdica y le contesté en un esperanto algo oxidado. Aparte de su interés filosófico, fue golpeado por la correspondencia de Raymí, correspondencia en el doble sentido de cartas cruzadas y de correspondencia con ciertos detalles de su vida personal. Él se pregunta si no estará impregnado del virus que algunos cubanos jóvenes que han emigrado a través del matrimonio parecen propicios a adquirir. Virus de miedo a hablar mal de Fidel y de encerrarse tan sólo en su problemática familiar, un virus que pudiéramos llamar niní, pues ni están dentro de Cuba, ni están fuera.

 

El primer paso de la cura es darse cuenta del fenómeno, el resto es decisión.

 

Traduje la carta a continuación del original en Esperanto.

-------------------------------------------------

 

Kara Arnoldo

 

Ĝojplene mi trovis ke ankaŭ vi posedas interretan hejmpaĝon kaj nepre ekmanĝis ĝin per l' okuloj. Mi trovas ĝin tre kompletan kaj interesan. Precipe mi ŝatas la debatojn rilatajn al filozofio kaj la sekcion Demandoj kaj respondoj. Aliajn rubrikojn ankaŭ mi legis. Preskaŭ ĝis detale mi alstrebis legi la leterojn de kelkaj personoj kiujn vi respondas ĉefe el filozofia vidpunkto kaj kompreneble ankaŭ tiujn kiuj estas ja tipe filozofaj.

 

Min nepre impresis pozitive la ligo al "Atesto de argentinano" vizitinta la insulon ĝuste la jaron kiam mi vizitis ĝin lastan fojon. Tie oni priskribas la ŝokigan realon de tiu periodo aparte malfacila kaj kiam ankaŭ mi decidis resti eksterlande post rimarko ke kelkaj el miaj tiamaj eldiroj povus fini kun miaj ostoj malantaŭ krado, do timo absoluta. La debato kun Raymi skuis min de enen ĉar ankaŭ mi —ĝis la jaro 2000— blindplene defendis plurajn aferojn kiujn ŝi esprimas en ties mesaĝoj, malgraŭ la fakto ke ankaŭ mi eble povus aserti, kiel ŝi faras, esti forlasinta la landon pro am-kialoj, kun la diferenco ke mi estas ok jarojn pli aĝa ol mia edzino. Sed hodiaŭ kaj post legado kaj de via paĝo kaj de alies tezoj mi demandas min mem ĉu ne estis pro simpla timo ke mi forlasis l' insulon. Ankaŭ diskutoj kun aliaj homoj elde aliaj diskutrondoj kaj forumoj igis min demandi ĉu ankoraŭ min invadas la timo klare paroli pri plej diversaj aferoj rilataj al Kubo kaj ties nuntempa politika kaj ekonomia situacioj. Mi tiom timegas la simplan mencion de la vorto "diktaturo" por kvalifiki ĝin —t.e. la kuba situacio— ke eĉ eltajpi la parolon sur tiun ĉi germanan klavaron timigas min. Certe pro tio mem vi tute pravas en viaj asertoj al Raymi ke temas pri simpla malsano aŭ viruso el kiu mi (ĉu ni?) entute ne sukcesis senigi... sed funde alstrebas al tio... mi, minimume.

 

Eble kiel vi, ankaŭ mi kunlaboris kun la Eldonejo J. Martí. Al la libro Kubo trarigarde (Visión de Cuba), pinte esperantigita de O. Raola, mi metis mian voĉon por la kasedoj de la versio por blinduloj. Aparte dum preskaŭ naŭ jaroj mikrofonis —kaj eĉ foje kunredaktis ĉefe noticojn kaj politikajn komentariojn— por la Esperanto elsendoj de Radio Havano. Kaj jen ankoraŭfoje vi pravas ĉar mi ne povas forgesi la instrukciojn precipe por la radioĵurnalo, ĉar por la elsendo ni ja havis "preskaŭ" plenan liberecon; kaj ĉi lasta "preskaŭ" meritas ankaŭ etan klarigon. Pri la radioĵurnalo estis tiel ke oni devis nepre sciigi, kiel unuan noticon, la aktivecojn kaj aranĝojn kiujn partoprenus la ĉio-ĉefa el Kubo. Tiom enue estis dum pluraj jaroj ekstarti tiun proksimume sepminutan novaĵservon kun la sama frazo ke, ni baptis ĝin kiel la koreaĵo, ĝi sonoris iom tiel: Ĉi semajne la kuba prezidando FC., diris, asertis, partoprenis, prelegis, kondamnis, ktp., k.s., k.c. ŝanĝinte nur la verbojn. Rilate la preskaŭ plenan liberecon diri en E-o ĉion kion ni dezirus min batis elreviĝo kiam Raola entreprenis bonegajn interviujojn kaj pro unu kialo aŭ pro alia oni malpermesis ties disaŭdigon. Foje temis pri ege bonkvalita konversacio pri literaturo kun la elstara Claude Piron (pli konata inter ni per ties pseŭdonimo Johan Valano.) Oni taksis kiel skandaliga kaj senzurenda frazon sian komence de la intervjuo, per kiu li simple klarigis ke la fakto ke li pretis paroli en tiu radiostacio ne signifis ke li iel apogus kelkajn sintenojn de la havana registaro. Tio sonoris kiel bombo en la oreloj de nia tiama senzuristo. Kiel do vi imagas la aŭskultantoj ne havis la ŝancon aŭdi ĝin. Pli poste okazis same kun intervjuo farita dum sabata aranĝo en la sidejo de Ko-E-A en la Víbora. Ĉi kaze mi ne memoras kiu estis la intervjuita homo sed ne eblis elsendi ĝin ĉar surfone oni aŭdis —preskaŭ ne percepteblis, do ne eblus aŭdi per kurtonda elsendo— la tiaman himnon de la tiel nomataj kontraŭrevoluciuloj: Ya viene llegando, verkita kaj kantita de Willy Chirino. Mi scias nur ke mi ne protestis, la bonkora kaj kompetenta Raola ja... kaj energiplene; hodiaŭ mi povas aserti: mi ne protestis por ne perdi la haŭtaĉon! Kiom multaj el ni ne faris tion kaj daŭre ne faras pro la sama kialo!?

 

Nu, laste en ĉi mesaĝo nur prikomenti, se tiel mi rajtus diri, la ligon al "Kaj dume, el via gitaro elsprucis plor'", rilate al Silvio Rodríguez. Mi preskaŭ samopinias pri sia verko kiu estas nekontesteble bonkvalita el muzika vidpunkto, kvankam mi daŭre preferas Pablo-n pro lia eco komuniki kaj ekestigi antaŭ la publiko dum ties koncertoj atmosferon mirindan. Fakte, pluraj el la asertoj aperantaj tie mi absolute ignoris (mi naskiĝis "virŝafe" en 1966) kaj tio ekestigis ankoraŭ kelkaj demandoj kiujn vi jam respondis asertinte ke la statuo de Lenon starigis li mem... laŭ mia kompreno, aŭ ke li mem entreprenis multon tiucele. Mi mem avide persekutis muzikon de la Grupo de Experimentación Sonora kiel vera lupo ĝis ties eltrovo kaj elŝuto el la interreto, ĉar mi ege ŝatis ĝin kaj daŭre "kokinokarnas" aŭdante la melodiojn kaj kelkajn el la tekstoj. Ili memorigas al mi la tempojn kiam mi vizitis mian kuzaron okaze de ties partopreno en "lernejo en la kamparo", kaj aliajn erojn de mia infanaĝo mem. Mi studis tro da psikologio sed ne sukcesas trovi tiuterene respondojn. Eble la filozofio helpus min trovi multe pli irindan vojon se temas pri ĉio ĉi. Ĉu tio do signifas ankaŭ daŭran ĉeeston de la viruso ene mia iel certagrade detruita koncienco aŭ eĉ cerbo ankaŭ? Ĉu temas nur pri ensorĉita cirklo, kiel ni kubanoj diras?

 

Sanon

Elkore via

 

zunzun