Un Zunzun de mi pasado esperantista (debo aclarar que todavía creo que la humanidad debiera aceptar el esperanto como lengua internacional) me escribió desde la Europa nórdica y le contesté en un esperanto algo oxidado. Aparte de su interés filosófico, fue golpeado por la correspondencia de Raymí, correspondencia en el doble sentido de cartas cruzadas y de correspondencia con ciertos detalles de su vida personal. Él se pregunta si no estará impregnado del virus que algunos cubanos jóvenes que han emigrado a través del matrimonio parecen propicios a adquirir. Virus de miedo a hablar mal de Fidel y de encerrarse tan sólo en su problemática familiar, un virus que pudiéramos llamar niní, pues ni están dentro de Cuba, ni están fuera.

 

El primer paso de la cura es darse cuenta del fenómeno, el resto es decisión.

 

Traduje la carta a continuación del original en Esperanto.

-------------------------------------------------

 

Kara Arnoldo

 

Gojplene mi trovis ke ankau vi posedas interretan hejmpagon kaj nepre ekmangis gin per l' okuloj. Mi trovas gin tre kompletan kaj interesan. Precipe mi satas la debatojn rilatajn al filozofio kaj la sekcion Demandoj kaj respondoj. Aliajn rubrikojn ankau mi legis. Preskau gis detale mi alstrebis legi la leterojn de kelkaj personoj kiujn vi respondas cefe el filozofia vidpunkto kaj kompreneble ankau tiujn kiuj estas ja tipe filozofaj.

 

Min nepre impresis pozitive la ligo al "Atesto de argentinano" vizitinta la insulon guste la jaron kiam mi vizitis gin lastan fojon. Tie oni priskribas la sokigan realon de tiu periodo aparte malfacila kaj kiam ankau mi decidis resti eksterlande post rimarko ke kelkaj el miaj tiamaj eldiroj povus fini kun miaj ostoj malantau krado, do timo absoluta. La debato kun Raymi skuis min de enen car ankau mi —gis la jaro 2000— blindplene defendis plurajn aferojn kiujn si esprimas en ties mesagoj, malgrau la fakto ke ankau mi eble povus aserti, kiel si faras, esti forlasinta la landon pro am-kialoj, kun la diferenco ke mi estas ok jarojn pli aga ol mia edzino. Sed hodiau kaj post legado kaj de via pago kaj de alies tezoj mi demandas min mem cu ne estis pro simpla timo ke mi forlasis l' insulon. Ankau diskutoj kun aliaj homoj elde aliaj diskutrondoj kaj forumoj igis min demandi cu ankorau min invadas la timo klare paroli pri plej diversaj aferoj rilataj al Kubo kaj ties nuntempa politika kaj ekonomia situacioj. Mi tiom timegas la simplan mencion de la vorto "diktaturo" por kvalifiki gin —t.e. la kuba situacio— ke ec eltajpi la parolon sur tiun ci germanan klavaron timigas min. Certe pro tio mem vi tute pravas en viaj asertoj al Raymi ke temas pri simpla malsano au viruso el kiu mi (cu ni?) entute ne sukcesis senigi... sed funde alstrebas al tio... mi, minimume.

 

Eble kiel vi, ankau mi kunlaboris kun la Eldonejo J. Martí. Al la libro Kubo trarigarde (Visión de Cuba), pinte esperantigita de O. Raola, mi metis mian vocon por la kasedoj de la versio por blinduloj. Aparte dum preskau nau jaroj mikrofonis —kaj ec foje kunredaktis cefe noticojn kaj politikajn komentariojn— por la Esperanto elsendoj de Radio Havano. Kaj jen ankoraufoje vi pravas car mi ne povas forgesi la instrukciojn precipe por la radiojurnalo, car por la elsendo ni ja havis "preskau" plenan liberecon; kaj ci lasta "preskau" meritas ankau etan klarigon. Pri la radiojurnalo estis tiel ke oni devis nepre sciigi, kiel unuan noticon, la aktivecojn kaj arangojn kiujn partoprenus la cio-cefa el Kubo. Tiom enue estis dum pluraj jaroj ekstarti tiun proksimume sepminutan novajservon kun la sama frazo ke, ni baptis gin kiel la koreajo, gi sonoris iom tiel: Ci semajne la kuba prezidando FC., diris, asertis, partoprenis, prelegis, kondamnis, ktp., k.s., k.c. sanginte nur la verbojn. Rilate la preskau plenan liberecon diri en E-o cion kion ni dezirus min batis elrevigo kiam Raola entreprenis bonegajn interviujojn kaj pro unu kialo au pro alia oni malpermesis ties disaudigon. Foje temis pri ege bonkvalita konversacio pri literaturo kun la elstara Claude Piron (pli konata inter ni per ties pseudonimo Johan Valano.) Oni taksis kiel skandaliga kaj senzurenda frazon sian komence de la intervjuo, per kiu li simple klarigis ke la fakto ke li pretis paroli en tiu radiostacio ne signifis ke li iel apogus kelkajn sintenojn de la havana registaro. Tio sonoris kiel bombo en la oreloj de nia tiama senzuristo. Kiel do vi imagas la auskultantoj ne havis la sancon audi gin. Pli poste okazis same kun intervjuo farita dum sabata arango en la sidejo de Ko-E-A en la Víbora. Ci kaze mi ne memoras kiu estis la intervjuita homo sed ne eblis elsendi gin car surfone oni audis —preskau ne percepteblis, do ne eblus audi per kurtonda elsendo— la tiaman himnon de la tiel nomataj kontraurevoluciuloj: Ya viene llegando, verkita kaj kantita de Willy Chirino. Mi scias nur ke mi ne protestis, la bonkora kaj kompetenta Raola ja... kaj energiplene; hodiau mi povas aserti: mi ne protestis por ne perdi la hautacon! Kiom multaj el ni ne faris tion kaj daure ne faras pro la sama kialo!?

 

Nu, laste en ci mesago nur prikomenti, se tiel mi rajtus diri, la ligon al "Kaj dume, el via gitaro elsprucis plor'", rilate al Silvio Rodríguez. Mi preskau samopinias pri sia verko kiu estas nekontesteble bonkvalita el muzika vidpunkto, kvankam mi daure preferas Pablo-n pro lia eco komuniki kaj ekestigi antau la publiko dum ties koncertoj atmosferon mirindan. Fakte, pluraj el la asertoj aperantaj tie mi absolute ignoris (mi naskigis "virsafe" en 1966) kaj tio ekestigis ankorau kelkaj demandoj kiujn vi jam respondis asertinte ke la statuo de Lenon starigis li mem... lau mia kompreno, au ke li mem entreprenis multon tiucele. Mi mem avide persekutis muzikon de la Grupo de Experimentación Sonora kiel vera lupo gis ties eltrovo kaj elsuto el la interreto, car mi ege satis gin kaj daure "kokinokarnas" audante la melodiojn kaj kelkajn el la tekstoj. Ili memorigas al mi la tempojn kiam mi vizitis mian kuzaron okaze de ties partopreno en "lernejo en la kamparo", kaj aliajn erojn de mia infanago mem. Mi studis tro da psikologio sed ne sukcesas trovi tiuterene respondojn. Eble la filozofio helpus min trovi multe pli irindan vojon se temas pri cio ci. Cu tio do signifas ankau dauran ceeston de la viruso ene mia iel certagrade detruita koncienco au ec cerbo ankau? Cu temas nur pri ensorcita cirklo, kiel ni kubanoj diras?

 

Sanon

Elkore via

 

zunzun